بانک مرکزی با اتخاذ تدابیر تازه در ماههای اخیر، مسیرهای متنوعتری را برای بازگشت ارز حاصل از صادرات ایجاد کرده است. این اقدام در حالی صورت میگیرد که برخی منتقدان بر این باورند که کاهش سختگیریها میتواند نظارت بر ارزهای صادراتی را کاهش دهد. اما صادرکنندگان به این نکته اشاره میکنند که الزام به بازگشت ارز از مسیرهای محدود و با نرخهای نامناسب، الزاما به افزایش بازگشت ارز منجر نخواهد شد.
تجربههای گذشته و تغییر رویکرد
فعالان صادراتی بر این باورند که تجربه سالهای گذشته نشان میدهد تسهیل مسیر بازگشت ارز، میتواند انگیزه صادرکنندگان برای بازگرداندن منابع ارزی را افزایش دهد. مهدی دارابی، دستیار ارزی رئیس کل بانک مرکزی، در این خصوص به اصلاحات ارزی انجامشده در دیماه سال گذشته اشاره کرده و اعلام کرده است که این اصلاحات به بهبود بازگشت ارز صادراتی کمک کرده است. به گفته دارابی، در ماههای نخست اجرای امکان بازگشت ارز به شکل اسکناس، بیش از ۱.۵ میلیارد دلار ارز به کشور بازگشته است.
بیشتر بخوانید: اداره کل هواشناسی استان تهران هشدار سطح زرد صادر کرد
چالشهای نرخ ارز و نیاز به هماهنگی
فاصله نرخ ارز دستوری و نرخهای بازار همواره یکی از چالشهای اصلی بین سیاستگذار و فعالان اقتصادی بوده است. محمد لاهوتی، رئیس کنفدراسیون صادرات ایران، به تجربههایی اشاره کرده که نشان میدهد هرگاه فاصله میان نرخی که صادرکننده باید ارز خود را با آن عرضه کند و نرخ بازار کمتر بوده، میزان بازگشت ارز نیز افزایش یافته است. او تأکید کرد که موضوع بازگشت ارز صادراتی تنها به سیاستهای بانک مرکزی محدود نمیشود و باید قوانین و تصمیمات سایر نهادها نیز با یکدیگر هماهنگ شوند.
در کنار مسئله نرخ، کاهش محدودیتهای شکلی و فراهم کردن مسیرهای مستقیمتر برای انتقال ارز نیز از دیگر اصلاحات مهم بانک مرکزی به شمار میرود. ایجاد امکان معامله مستقیم میان واردکننده و صادرکننده، به عنوان یکی از مهمترین تغییرات، میتواند فاصله میان ارز حاصل از صادرات و نیاز واردکنندگان را کاهش دهد. به گفته دارابی، حجم معاملات مستقیم میان صادرکنندگان و واردکنندگان از کمتر از یک میلیون دلار در روز به بیش از ۵۰ میلیون دلار در روز رسیده است.
در واقع، این سازوکار جدید تلاش میکند تا دو نیاز همزمان را برآورده کند: بازگشت ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی و تأمین نیازهای واردکنندگان به ارز برای مواد اولیه و کالاهای تولیدی. لاهوتی نیز به این نکته اشاره کرده که هدف اصلی باید بازگشت ارز صادراتی باشد و نباید تمرکز سیاستگذار بر کنترل نرخ یا تعیین یک مسیر واحد برای بازگشت ارز محدود شود.
در نهایت، با توجه به استفاده از ظرفیتهای جدید مانند رمزارزها برای تسهیل تجارت خارجی، به نظر میرسد که بانک مرکزی در حال حرکت به سمت یک سیستم ارزی مدرنتر و کارآمدتر است. این تغییرات نه تنها به بهبود شرایط صادرات و واردات کمک میکند، بلکه میتواند به تثبیت بازار ارز نیز منجر شود.
بیشتر بخوانید: افت شدید شاخص بورس و خروج سنگین پول در آغاز هفته · علی مدنیزاده جزئیات کالابرگ جدید را این هفته اعلام میکند
