کارل دایسروت، روانپزشک و متخصص مغز و اعصاب آمریکایی، به همراه دو همکار آلمانی‌اش، پیتر هگمان و گئورگ ناگل، به‌دلیل فعالیت‌های پیشگامانه‌اشان در زمینه اپتوژنتیک برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی ۲۰۲۶ شدند. این سه پژوهشگر به خاطر تلاش‌هایشان برای درک بهتر سازوکارهای درونی مغز و کارکرد ذهن، مورد تقدیر قرار گرفتند.
تحولی در علوم اعصاب
کمیته نوبل از این سه محقق به‌عنوان بنیان‌گذاران عصر جدیدی در علوم اعصاب یاد کرد. آن‌ها موفق شدند چگونگی روشن و خاموش کردن مدارهای عصبی مربوط به خاطرات، احساسات و رفتارهای خاص مرتبط با اختلالات عصبی و روانپزشکی را شفاف‌سازی کنند. کمیته نوبل تصریح کرد: «اپتوژنتیک تغییری بنیادین در درک ما از مغز ایجاد کرد» و افزود: «این روش هر روز کشفیات جدیدی به همراه می‌آورد و به حل یکی از معماهای بزرگ بشریت کمک می‌کند: اینکه مغز شگفت‌انگیز ما چگونه کار می‌کند.
بیشتر بخوانید: افزایش سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۰ سال؛ پژوهشگران بریتانیایی به دنبال علت
جایزه و کاربردهای اپتوژنتیک
این سه پژوهشگر ۹۰۰ هزار پوند (۱۲ میلیون کرون سوئد) جایزه نوبل را بین خود تقسیم خواهند کرد. اپتوژنتیک روشی نوین برای مطالعه سلول‌ها است که بر پایه خاصیت پروتئینی به نام اُپسین، که از یک جلبک استخراج می‌شود، بنا شده است. این پروتئین با تابش نوری خاص تغییر شکل می‌دهد و به پژوهشگران این امکان را می‌دهد که نورون‌ها را به‌طور دقیق فعال یا غیرفعال کنند.
پژوهشگران با استفاده از مهندسی ژنتیک، ژن تولید اُپسین را در نوعی جلبک کشف کردند و سپس یک ویروس بی‌خطر را دستکاری کردند تا این ژن را به سلول‌ها وارد کند. این فرآیند به پژوهشگران اجازه می‌دهد که در زمان خاصی گروه خاصی از نورون‌ها را فعال یا غیرفعال کنند و اثرات این تغییرات را بر روی رفتار و احساسات مورد بررسی قرار دهند. این روش به ویژه در مطالعات بیماری‌هایی نظیر افسردگی و پارکینسون کاربرد دارد.
چشم‌انداز آینده
پر اسونینگسون، رئیس کمیته نوبل فیزیولوژی و پزشکی، در توضیحاتی درباره این تکنیک گفت: «اپتوژنتیک فرصت‌هایی بی‌نظیر برای نقشه‌برداری از مغز فراهم می‌کند که پیش از این تنها در خواب می‌توانستیم به آن فکر کنیم». کمیته نوبل همچنین تاکید کرد که اپتوژنتیک بینشی تازه درباره نحوه تعامل دستگاه عصبی با سایر سلول‌ها مانند قلب و روده نیز فراهم می‌کند.
در کارآزمایی‌های بالینی، دانشمندان در حال تلاش برای بازگرداندن بینایی به افرادی هستند که به‌دلیل بیماری‌هایی مانند رتینیت پیگمنتوزا نابینا شده‌اند. با وارد کردن پروتئینی خاص به بخش آسیب‌دیده چشم و تاباندن نور به آن، بیماران می‌توانند تاحدی بینایی خود را باز یابند. این پیشرفت‌ها نشان‌دهنده گام‌های نخستین برای استفاده از اپتوژنتیک به‌عنوان یک درمان پزشکی امیدوارکننده است.
بیشتر بخوانید: جان دنتون: تنگه هرمز ممکن است بحران جهانی غذا را رقم بزند
