آمریکا با تحریم سه مجموعه اصلی فعال در شبکه ریلی ایران، فشار بر یکی دیگر از مسیرهای حمل‌ونقل و تجارت این کشور را افزایش داده است. این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که ایران پس از محدودیت‌های فزاینده در بخش‌های دریایی و هوایی، بیش از گذشته به کریدورهای زمینی و ریلی برای حفظ تجارت خارجی و زنجیره تأمین خود متکی شده است. اما این تحریم تا چه اندازه می‌تواند بر تجارت و ترانزیت ایران اثر بگذارد؟
تحریم‌های جدید و تأثیرات آن
تحریم‌های اخیر ریلی و خودروسازی بخشی از بسته جدید وزارت دارایی آمریکا در اول اکتبر ۲۰۲۶ و در چارچوب «عملیات طرد اقتصادی» است. این بسته سه شرکت ریلی، هفت شرکت ایرانی فعال در صنعت خودرو و پنج شرکت خارجی مرتبط با زنجیره تأمین قطعات را هدف قرار داده است.
بیشتر بخوانید: امضای تفاهم‌نامه همکاری مرکز وکلا و سازمان امور عشایر ایران
واشنگتن معتقد است که با محدودتر شدن مسیرهای دریایی، اهمیت کریدورهای زمینی و ریلی ایران در جابه‌جایی کالا و حفظ تجارت منطقه‌ای افزایش یافته است. از نگاه آمریکا، تحریم این بخش‌ها راهی برای محدود کردن مسیرهایی است که تهران از آنها برای تداوم تجارت و کاهش اثر تحریم‌ها استفاده می‌کند. در بیانیه وزارت دارایی همچنین ادعا شده که صنایع ریلی و خودروسازی ایران تحت نفوذ حکومت و سپاه پاسداران قرار دارند.
نقش شبکه ریلی در تجارت ایران
شبکه ریلی ایران، با وجود گسترش تدریجی در دهه‌های اخیر، همچنان در مقایسه با حمل‌ونقل دریایی و جاده‌ای با محدودیت‌های زیرساختی و کمبود سرمایه‌گذاری روبه‌رو است. با این حال، همین شبکه که بسیاری از کارشناسان آن را فرسوده و کمتر از ظرفیت واقعی‌اش می‌دانند، در ماه‌های اخیر و همزمان با محدود شدن سایر مسیرهای حمل‌ونقل، به یکی از مسیرهای مهم حفظ زنجیره تأمین و تجارت خارجی ایران تبدیل شده است.
شهریار نقی‌زاده، مدیرکل بازرگانی خارجی راه‌آهن، اعلام کرده است که شبکه ریلی ایران حدود ۱۵ هزار کیلومتر خط اصلی و فرعی، بیش از ۳۵ هزار واگن و نزدیک به ۵۰۰ لکوموتیو دیزلی در اختیار دارد و این شبکه سالانه به طور متوسط حدود ۵۰ میلیون تن بار را جابه‌جا می‌کند.
با این حال، سهم راه‌آهن در نظام حمل‌ونقل این کشور همچنان محدود است. به گفته شهریار نقی‌زاده، سهم ریل هنوز به ۱۰ درصد حمل‌ونقل زمینی ایران نرسیده و تنها حدود دو درصد از کل واردات و صادرات کشور از طریق شبکه ریلی انجام می‌شود. با وجود این سهم نسبتا محدود، اهمیت شبکه ریلی در ماه‌های اخیر و همزمان با محدود شدن سایر مسیرهای حمل‌ونقل افزایش یافته است.
بیشتر بخوانید: ورود ۱۲۶ هزار تن محموله خوراک دام و طیور به بندر چابهار · کارشناسان سازمان ملل خواستار توقف اعدام‌ها در ایران شدند
