بازار ارز در ایران همواره تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد، به خصوص زمانی که درآمدهای نفتی و غیرنفتی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، تجربه نشان داده است که نوسانات قیمت ارز به سرعت بر اقتصاد تأثیر می‌گذارد. به جای تمرکز صرف بر سمت عرضه و تزریق منابع ارزی، ضروری است که سیاست‌گذاران به مدیریت تقاضا روی آورند.
توجه به سمت تقاضا
زمانی که صادرات کشور با کاهش مواجه می‌شود، نیاز به توجه ویژه به سمت تقاضا احساس می‌شود. علی‌اکبر عظیمی، کارشناس دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، بر این باور است که تلاش برای کنترل قیمت‌ها از طریق تزریق منابع ارزی کافی نیست. در واقع، جهش ارزی نشانه‌ای از دمای بالای نقدینگی در اقتصاد است. نقدینگی سرگردان که به دنبال جایی امن برای سرمایه‌گذاری می‌گردد، به سمت بازار ارز هجوم می‌آورد.
بیشتر بخوانید: حجت الاسلام رئیسی: نارضایتی برخی از مبارزه با فساد اهمیتی ندارد
مدیریت نقدینگی و کنترل نرخ ارز
برای جلوگیری از این وضعیت، بانک مرکزی باید سیاست‌های جدی در مدیریت نقدینگی اتخاذ کند. ناترازی شبکه بانکی و فرایند خلق پول، بزرگ‌ترین منبع تقاضا برای ارز است. بانک‌ها که بدون پشتوانه کافی به پرداخت تسهیلات می‌پردازند، به طور مداوم باعث افزایش پایه پولی می‌شوند. این نقدینگی در نهایت به افزایش تقاضا برای ارز منجر می‌شود.
از این‌رو، بانک مرکزی باید کنترل ترازنامه بانک‌ها را با جدیت بیشتری انجام دهد. با محدود کردن رشد ماهانه دارایی‌های بانک‌ها و ایجاد جریمه‌های سنگین برای تخلفات، می‌توان دسترسی واسطه‌گران به منابع اعتباری ارزان‌قیمت را قطع کرد. این اقدام می‌تواند از افزایش تقاضای سفته‌بازانه در بازار جلوگیری کند.
انضباط مالی و کاهش کسری بودجه
ناترازی بودجه عمومی دولت نیز یکی دیگر از عواملی است که باید به آن توجه شود. کسری بودجه در زمان کاهش درآمدهای نفتی با شدت بیشتری بروز می‌کند. دولت‌ها به راحتی به استقراض از بانک مرکزی روی می‌آورند که این امر به تزریق مستقیم پول به اقتصاد منجر می‌شود. بنابراین، برای مدیریت نرخ ارز، ضروری است که دولت‌ها به انضباط مالی پایبند باشند و از افزایش بدهی‌های بدون پشتوانه پرهیز کنند.
در نهایت، دولت باید به دنبال راهکارهایی باشد که در آن هزینه‌های جاری کاهش یابد و ردیف‌های غیرضروری حذف شود. هر ریالی که از طریق کاهش هزینه‌های عمومی صرفه‌جویی شود، می‌تواند به کنترل تقاضا برای ارز کمک کند.
جذابیت دارایی‌های ریالی
حتی با محدود کردن خلق پول جدید، حجم بالای نقدینگی موجود در سیستم می‌تواند همچنان به سمت بازار ارز حرکت کند. برای جلوگیری از این امر، ابزارهای مبتنی بر ریال باید به قدری جذاب شوند که نگهداری پول ملی توجیه اقتصادی داشته باشد. در شرایط فعلی، بازدهی سپرده‌ها به دلیل تورم منفی است و این عامل باعث می‌شود که افراد تمایل بیشتری به تبدیل ریال به ارز داشته باشند.
سیاست‌گذاران باید به خلق ابزارهای مالی جذاب و متنوع بپردازند تا نقدینگی به جای سوق یافتن به بازار ارز، به سمت تولید و تأمین مالی بنگاه‌های صنعتی هدایت شود. در نهایت، باید به این نکته توجه داشت که مدیریت نرخ ارز نیازمند شفافیت و جسارت در اعمال سیاست‌های پولی است.
بیشتر بخوانید: سید علی مدنی زاده در تلاش برای گسترش همکاری‌های تجاری با کشورهای اسلامی · کاهش نوسان قیمت دلار در سایه احتیاط معامله‌گران
