سوریه در دوران بشار اسد، رئیسجمهور پیشین این کشور، به دستیابی به توانایی تولید مواد شکافتپذیر نزدیک شده بود که میتوانست بهطور مستقیم در ساخت سلاح هستهای به کار رود. این ادعا توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی مطرح شده و بار دیگر توجهات را به برنامه مخفی هستهای سوریه جلب کرده است.
راکتور نیمهتمام در دیرزور
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در یک نشست خبری اعلام کرد که راکتور کشفشده در دیرزور تقریباً به اتمام رسیده و کارایی بالایی دارد. او تصریح کرد که این راکتور میتوانست مواد شکافتپذیر مورد استفاده در ساخت سلاح هستهای تولید کند. اگرچه گروسی بهطور صریح هدف اصلی این راکتور را بیان نکرد، اما بهروشنی خاطرنشان کرد که مقامهای وقت سوریه بهطور علنی نمیخواستند جهان از فعالیتهای هستهای خود آگاه شود.
بیشتر بخوانید: افشای آمار عجیب مدیران چندشغله در شرکتهای شبهدولتی
گروسی همچنین به وجود حدود ۷۳ تن فلز اورانیوم طبیعی در سوریه اشاره کرد و گفت بخش عمده این مواد بهصورت سوخت راکتور نگهداری میشد. او در ۱۸ اوت امسال در شبکه اجتماعی ایکس نیز اعلام کرد که وجود چندین تن فلز اورانیوم طبیعی را در محلی اعلامنشده در خارج از دمشق تأیید کرده است.
توافق با آژانس بینالمللی انرژی اتمی
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود که دولت سوریه توافق کرده است که مواد اعلامنشده را بررسی کرده و تحت تدابیر حفاظتی معمول این آژانس قرار دهد. او همچنین از دولت سوریه بهخاطر همکاری سازندهاش تشکر کرد. اظهارات گروسی در پی انتشار گزارشی از آژانس بود که در آن تأسیسات کشفشده در دیرزور با مشخصات یک راکتور هستهای مطابقت داشتند.
دولت کنونی سوریه بهدنبال آن است که فصل نوینی از همکاری شفاف را با آژانس آغاز کند تا پروندههای هستهای حلنشده باقیمانده از حکومت پیشین رسیدگی شوند. هیئتی از آژانس به ریاست گروسی نیز در ماه اوت به دعوت دولت سوریه از این کشور بازدید و از محل دیرزور و مکانهای مرتبط با مواد هستهای بازدید کرد.
سوریه اعلام کرده است که با ابتکار خود آژانس را از این مسائل آگاه کرده و بر این باور است که شفافیت کامل در این حوزه بخشی جداییناپذیر از نقش سوریه بهعنوان منشأ ثبات و امنیت در منطقه است. در کنار راکتوری که در حال ساخت بود، آژانس اعلام کرد که یک مرکز تولید سوخت هستهای و ۷۳ تن اورانیوم طبیعی نیز شناسایی شده است.
حمله اسرائیل و انکار سوریه
نزدیک به دو دهه پیش، شب ششم سپتامبر ۲۰۰۷، خبر حمله هوایی به یک تاسیسات ناشناخته در سوریه منتشر شد. رسانهها گزارش دادند که اسرائیل این حمله را انجام داده و هدف آن تأسیسات محرمانهای بوده که با کمک کارشناسان کره شمالی برای غنیسازی اورانیوم آماده میشد. بااینحال، اسرائیل هیچگاه بهطور رسمی مسئولیت این حمله را نپذیرفت و سوریه نیز هستهایبودن محل هدف را انکار کرد.
این در حالی است که روزنامه بریتانیایی تایمز در سپتامبر ۲۰۰۷ فاش کرد که یکی از واحدهای ویژه اسرائیل به تأسیسات هستهای در حال ساخت در سوریه یورش برده و با مدارک و تجهیزاتی بازگشت که نشان میداد در کره شمالی ساخته شدهاند. در این میان، اسرائیل بهتازگی رسماً اعلام کرده است که این حمله بهخاطر تهدیدی وجودی که از جانب سوریه احساس میکرد انجام شده است.
اعترافات اسرائیل به انهدام این راکتور محدود نماند و شامل ترور سرتیپ محمد سلیمان در سال ۲۰۰۸ نیز شد. سلیمان که بهعنوان مشاور ارشد نظامی بشار اسد شناخته میشد، در جریان یک مهمانی در طرطوس ترور شد. این ترور، محافل سوریه را بهطور جدی تکان داد و گمانهزنیهایی درباره نقش اسرائیل در این حادثه بهوجود آورد. بااینحال، اسرائیل هرگز مسئولیت این ترور را بر عهده نگرفت.
بیشتر بخوانید: حجتالاسلام اژهای: مبارزه با فساد اولویت اصلی قوه قضائیه است · رضا نجفی به سکوت شورای امنیت و آژانس در قبال حملات به تأسیسات هستهای انتقاد کرد
