بخش باغبانی ایران با تولید سالانه ۲۵ میلیون تن محصول و اشتغال مستقیم بیش از ۸۰۰ هزار نفر، یکی از ارکان مهم اقتصاد کشاورزی کشور محسوب میشود. با این حال، این بخش با چالشهای جدی مانند محدودیت منابع آب، کاهش بهرهوری و ضعف در نظام انتقال دانش مواجه است. به منظور تحلیل آیندهپژوهانه توسعه باغبانی ایران، مطالعهای انجام شده که بر نقش تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی تأکید دارد.
چالشها و سناریوهای پیش رو
این مطالعه با استفاده از دادههای مرکز آمار ایران، وزارت جهاد کشاورزی و گمرک جمهوری اسلامی ایران سناریوهای مختلفی را طراحی کرده است. بر اساس یافتهها، در سناریوی «ادامه روند موجود»، اشتغال بخش کشاورزی از ۲.۰۷ میلیون نفر به ۱.۹۴ میلیون نفر کاهش خواهد یافت که معادل افت ۶ درصدی است. در این سناریو، تراز تجاری محصولات باغی به ۴.۷ میلیارد دلار میرسد.
بیشتر بخوانید: رشد تاریخی قیمت مسکن در نیمه اول سال ۱۴۰۴
توسعه فناورمحور، راهکار آینده
در سناریوی «توسعه فناورمحور»، دو فرض کلیدی شامل افزایش بودجه تحقیقات به ۱.۵ درصد ارزش افزوده بخش کشاورزی و پوشش ترویجی ۸۰ درصدی بهرهبرداران در نظر گرفته شده است. نتایج مدلسازی نشان میدهد که در این سناریو، ارزش افزوده بخش باغبانی ۶۱ درصد افزایش یافته و ۴۸۰ هزار شغل جدید در زنجیره ارزش ایجاد میشود. همچنین، اشتغال بخش کشاورزی ۲۶ درصد افزایش خواهد یافت و بهرهوری آب نیز بهبود ۷۸ درصدی را تجربه میکند.
صادرات محصولات باغی نیز در این سناریو به ۱۲ میلیارد دلار برآورد شده که ۹۴ درصد بیشتر از سناریوی «ادامه روند موجود» است.
تأکید بر سرمایهگذاری در تحقیقات و آموزش
تحلیل هزینه ـ فایده نشان میدهد که سرمایهگذاری در نظام تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در سناریوی توسعه فناورمحور، نرخ بازده داخلی ۲۴ درصد و نسبت فایده به هزینه ۵.۶ دارد. بر اساس این گزارش، سناریوی «توسعه فناورمحور» بهعنوان مسیر پیشنهادی برای توسعه باغبانی ایران در افق ۱۴۲۰ معرفی شده است.
برای تحقق این مسیر، تدوین و اجرای «قانون جهش توسعه باغبانی ایران» پیشنهاد شده که شامل افزایش بودجه تحقیقات کاربردی، تحول نظام آموزش عالی کشاورزی و هوشمندسازی نظام ترویج مبتنی بر فناوری اطلاعات است. این تغییرات میتواند به معنای واقعی کلمه، دگرگونی شگرفی در بخش باغبانی کشور به ارمغان آورد.
بیشتر بخوانید: مقام ایرانی در حال بررسی پاسخ آمریکا به پیشنهاد پایان خصومتها
