پیوندهای اقتصادی ایران با کشورهای خلیج فارس بهویژه در دوران کنونی که تنشها در منطقه افزایش یافته، به یک موضوع داغ تبدیل شده است. ایران با هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس روابط اقتصادی دارد، اما حجم و ماهیت این روابط به شدت متفاوت است.
تجارت ایران با امارات
امارات متحده عربی بهعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران در این منطقه، بخش عمدهای از تجارت دوجانبه را به خود اختصاص داده است. برآوردها نشان میدهد که سهم امارات از تجارت ایران با کشورهای خلیج فارس بیش از ۹۰ درصد است. بر اساس گزارشها، تجارت بین ایران و امارات در سال ۲۰۲۵ به ۲۹.۱ میلیارد دلار رسید که معادل ۲۳ درصد کل تجارت خارجی ایران بوده است. صادرات ایران به امارات حدود ۷.۲ میلیارد دلار و واردات از این کشور بیش از ۲۱.۹ میلیارد دلار بوده است.
بیشتر بخوانید: دونالد ترامپ در پی توافق بزرگ با بلاروس برای واردات پتاس
آمار سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۲۴ نیز نشان میدهد که امارات با صادرات بیش از ۲۱ میلیارد دلار کالا به ایران، بزرگترین مبدا واردات این کشور است. همچنین، پس از چین و عراق، امارات سومین مقصد بزرگ صادرات ایران بهحساب میآید و حدود ۷.۱۶ میلیارد دلار کالای ایرانی دریافت کرده است.
چالشها و اختلافات آماری
با این حال، اختلافی در آمار تجارت غیرنفتی دوجانبه وجود دارد. بهعنوان مثال، در سال ۲۰۲۴، تجارت غیرنفتی دوجانبه حدود ۶.۶۲ میلیارد دلار برآورد شده است. این اختلاف ممکن است ناشی از روشهای مختلف ثبت تجارت از طریق نظام صادرات مجدد و مناطق آزاد امارات باشد. کالاهایی که از کشورهای ثالث عبور میکنند، ممکن است بهطور متفاوت طبقهبندی شوند و این امر میتواند در آمارها تأثیرگذار باشد.
جلال قناص، استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه قطر، در ماه اوت به رسانهها گفت که بخش قابلتوجهی از صادرات ایران به امارات، سپس به چین صادر میشود. این موضوع نشاندهندهٔ وابستگی بالای ایران به امارات بهعنوان دروازهای برای دسترسی به بازارهای جهانی است.
روابط با کشورهای دیگر خلیج فارس
روابط اقتصادی ایران با دیگر کشورهای خلیج فارس همچون عمان، قطر، کویت، بحرین و عربستان سعودی به مراتب کوچکتر است، اما هر یک به نوبه خود اهمیت خاصی دارند. عمان بهعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران در بین این کشورها شناخته میشود. بر اساس آمار رسمی، تجارت عمان و ایران در سال ۲۰۲۴ به ۱.۳۳ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل افزایش ۵۲ درصدی را نشان میدهد.
عربستان سعودی نیز در سالهای اخیر رشد قابلتوجهی در روابط تجاری با ایران داشته است، اما هنوز هم این تجارت به حدی نیست که بتواند تأثیر زیادی بر اقتصاد دو کشور داشته باشد. در دوره ۹ ماهه مارس ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۴، تجارت دو کشور به ۲۳ میلیون دلار رسید که نشاندهندهٔ پتانسیلهای نهفته در این رابطه است.
تجارت مستقیم قطر با ایران نیز به رغم داشتن اهمیت راهبردی بهدلیل همکاری در میدان گازی مشترک، همچنان در حدی محدود باقی مانده و در سال ۲۰۲۵ به ۱۷۹.۲۱ میلیون دلار رسید.
نتیجهگیری
روابط اقتصادی ایران با کشورهای خلیج فارس فراتر از تجارت متعارف است. این منطقه مدتهاست که به عنوان مجرایی برای فعالیتهای مالی و تجاری ایران عمل کرده است. با افزایش نظارتها بر تراکنشهای اقتصادی ایران، کشورهای خلیج فارس ممکن است تحت فشار قرار گیرند، اما در عین حال، این روابط میتواند بهعنوان یک فرصت برای تقویت تجارت و همکاریهای اقتصادی در آینده عمل کند.
بیشتر بخوانید: سید عباس عراقچی به نیویورک رسید · بانک مرکزی رقم جدید تسهیلات قرضالحسنه ازدواج و فرزندآوری را اعلام کرد
